شرایط مناسب گسترش تروریسم در داخل و خارج از پاکستان

 

 

روزنامه دان، روز یک‌شنبه، ۱۹ بهمن، گزارش داده که زرداری این اظهارات را در بیانیه‌ای گفته که در آن از رهبران جهان برای همبسته‌گی با پاکستان پس از حمله اخیر در اسلام‌آباد که منجر به کشته شدن ۳۶ تن شده بود، قدردانی کرده است.

او تأکید کرده که پاکستان مصمم است با تروریسم و ایدئولوژی خشونت‌آمیز مقابله کند و تأکید کرده که هیچ کشوری به‌تنهایی قادر به مهار تروریسم نیست. زرداری هشدار داده که هرگاه گروه‌های تروریستی بیرون از مرزهای یک کشور مورد حمایت یا تسهیل قرار گیرند، هزینه آن را مردم بی‌گناه در سراسر جهان می‌پردازند.

او برخی کشورهای همسایه را متهم کرده که با فراهم کردن فضا و امکانات برای گروه‌های تروریستی، در اقدامات علیه پاکستان «شریک جرم» شده‌اند و برخی دیگر نیز با تأمین مالی و تجهیز نظامی این گروه‌ها، خطرات را تشدید کرده‌اند.

به گفته او، وضعیت کنونی افغانستان زیر حاکمیت طالبان بستری دوباره برای رشد گروه‌های تروریستی فراهم کرده و تهدیدی مستقیم برای امنیت منطقه و جهان به شمار می‌رود.

این در حالی است که به گزارش سایت راز نیوز، چند ساعت پیش از انفجار انتحاری در مسجد شیعی «خدیجه‌الکبری» اسلام‌آباد، تجمعی فرقه‌گرایانه از سوی یک گروه افراطی ممنوعه در نزدیکی محل حادثه برگزار شده بود؛ رویدادی که بار دیگر توجه‌ها را به ریشه‌های داخلی خشونت‌های ضدشیعی در پاکستان جلب کرد.

بر اساس این گزارش، تنها چند ساعت پیش از آنکه یک عامل انتحاری، مسجد شیعی خدیجه‌الکبری را در اسلام‌آباد پایتخت پاکستان و هم‌زمان با نماز جمعه هدف قرار دهد، تجمعی فرقه‌گرایانه از سوی یک گروه افراطی ممنوعه (گروه تکفیری تروریستی سپاه صحابه) در فاصله‌ای کمتر از یک کیلومتر از محل انفجار در حال برگزاری بود. این حمله تروریستی به شهادت دست‌کم 32 نمازگزار و زخمی‌شدن نزدیک به 170 نفر انجامید.

تصاویر و گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که رهبران گروه موسوم به اهل سنت و الجماعت (ASWJ) ـکه به‌طور گسترده به‌عنوان نام جدید سپاه صحابه پاکستان (SSP) شناخته می‌شود در ساعات پیش از انفجار، سخنرانی‌هایی با محتوای تند و آشکارا ضدشیعی ایراد کرده بودند. هرچند این تجمع به خشونت مستقیم منجر نشد، اما هم‌زمانی آن با حمله انتحاری، بار دیگر نگاه‌ها را متوجه جریان‌های فرقه‌گرای فعال و مصون از پیگرد در پاکستان کرد.

گروه ASWJ ریشه مستقیم در سپاه صحابه پاکستان دارد؛ سازمانی افراطی با دستورکار صریح ضدشیعی که در دهه 1980 میلادی و با حمایت مستقیم حاکمیت نظامی شکل گرفت و در سال 2002 به دلیل فشارهای بین‌المللی رسماً ممنوع اعلام شد. با وجود این ممنوعیت، این جریان طی سال‌های گذشته با تغییر نام و ساختار، بارها در عرصه عمومی و سیاسی پاکستان بازتولید شده است.

گزارش‌های حقوق بشری و مطالعات کشوری نیز از گستردگی تحریک به نفرت و خشونت علیه شیعیان توسط سخنرانان و شبکه‌های افراطی حکایت دارد؛ پدیده‌ای که در بسیاری از مناطق، حتی در دوره‌های کاهش خشونت آشکار، همچنان تحمل شده است.

شیعیان پاکستان، به‌عنوان اقلیتی مذهبی در کشوری عمدتاً سنی‌مذهب، طی دهه‌ها به‌طور مداوم هدف حملات فرقه‌ای قرار گرفته‌اند. آمارها و اسناد تاریخی نشان می‌دهد که هزاران نفر از شیعیان در حملات گروه‌هایی چون شاخه‌های خشونت‌طلب سپاه صحابه، لشکر جنگوی، تحریک طالبان پاکستان (TTP) و وابستگان داعش جان خود را از دست داده‌اند؛ گروه‌هایی که در مقاطع مختلف صراحتاً از «پاکسازی پاکستان از شیعیان» سخن گفته‌اند.

از جمله نمونه‌های شاخص، می‌توان به کشتار تِهری در سِند (1963) با بیش از یکصد قربانی، کشتار گلگت (1988) با صدها کشته، و بمب‌گذاری‌ها و ترورهای هدفمند در مناطق شیعه‌نشین کویته طی سال‌های 2010 تا 2013 اشاره کرد.

در تازه‌ترین نمونه پیش از حادثه اسلام‌آباد، حمله مسلحانه به کاروان مسافران شیعه در منطقه کُرم در اواخر سال 2024، دست‌کم 54 کشته بر جای گذاشت و به‌عنوان یکی از مرگبارترین حملات فرقه‌ای سال‌های اخیر ثبت شد.

در ادامه گزارش آمده است، پس از انفجار اخیر در اسلام‌آباد، مقام‌های پاکستانی تأکید گسترده‌ای بر نقش عوامل خارجی داشتند. در بیانیه‌ها و مواضع رسمی بسیاری از مقامات ارشد، به‌طور محسوسی از اشاره مستقیم به هویت شیعی قربانیان و انگیزه فرقه‌ای حمله خودداری شد.

نخست‌وزیر شهباز شریف این حادثه را «اقدامی بزدلانه تروریستی» و «جنایتی هولناک» توصیف کرد و رئیس‌جمهور آصف علی زرداری آن را «جنایت علیه بشریت» خواند؛ هر دو بدون اشاره به ماهیت ضدشیعی حمله. وزیر کشور محسن نقوی و وزیر دفاع خواجه آصف نیز تمرکز اصلی را بر پیوندهای فرامرزی و بازداشت تسهیل‌کنندگان حمله گذاشتند.

اگرچه وزیر خارجه اسحاق دار در موضع‌گیری خود صراحتاً از هدف قرار گرفتن یک «مسجد/حسینیه شیعی» سخن گفت، اما روایت غالب رسمی همچنان بر مفهوم کلی «تروریسم» استوار ماند. این در حالی است که داعش شاخه پاکستان مسئولیت این حمله را بر عهده گرفته و هویت مذهبی محل و قربانیان نیز آشکار است.

وزیر کشور پاکستان همچنین مدعی ارتباط مظنونان با عناصر مسلح در افغانستان و حمایت بازیگران خارجی، از جمله هند، شد؛ ادعاهایی که از سوی مقام‌های هندی «بی‌اساس» توصیف شده است.

فعالان مدنی و ناظران حقوق بشری هشدار می‌دهند که تمرکز صرف بر عوامل خارجی، خطر نادیده‌گرفتن ریشه‌های داخلی خشونت فرقه‌ای را به همراه دارد؛ ریشه‌هایی که در قالب شبکه‌های سازمان‌یافته، گفتمان نفرت و فعالیت علنی گروه‌هایی مانند ASWJ/SSP تداوم یافته است.

به باور این منتقدان، تا زمانی که با تحریک علنی به نفرت مذهبی، مصونیت گروه‌های افراطی و عادی‌سازی خشونت علیه اقلیت‌ها به‌طور جدی برخورد نشود، چرخه حملات ضدشیعی در پاکستان، در کنار هر تهدید خارجی، همچنان تکرار خواهد شد.

از یک سو، گروه های تروریست درون کشور پاکستان در سایه سیاست بازی برخی رهبران نظامی و امنیتی این کشور، با قربانی کردن مردم وابسته به گروه های مذهبی، بخصوص شیعیان پاکستان، به دنبال دستیابی به اهداف خود هستند. از سوی دیگر نیز، محیط مناسب پرورش تروریسم در افغانستان، راه را برای عرض اندام گروه های تروریستی مطرود از غرب آسیا مانند داعش، فراهم نموده و زنگ خطر جدی را در خصوص شعله ور شدن تروریسم در منطقه آسیای مرکزی به صدا درآورده است.